Vertrouwen

Jan Halin heeft in het onderwijs vele rollen vervuld. Hij was leerkracht, schoolleider/directeur, projectleider speciaal onderwijs. Op dit moment werkt hij als docent en onderwijsontwikkelaar voor het domein Onderwijs & Innovatie.

Jan Halin

Congresbezoekers van het tijdschrift Onze Taal hebben het pleonasme participatiesamenleving tot het jaarwoord van 2013 gekozen.  Een pleonasme (twee keer hetzelfde zeggen) want een samenleving veronderstelt toch participeren, samen leven?!  De burger wil voor zijn welzijn ‘niet of niet alleen afhankelijk zijn van de overheid’, maar hij/zij moet zijn verantwoordelijkheid nemen! Het roept het beeld op  van een van de jaarwoorden 2013 van Van Dale  nl. ‘kweekburger’, maar dan breder geïnterpreteerd dan de hamburger gekweekt direct uit stamcellen in een laboratorium. Handen uit de mouwen, dubbeltje kunnen kwartjes worden, kansen zijn er voor eenieder: kwestie van pakken!

Onderwijs is een van de belangrijkste instrumenten van een overheid voor volksverheffing. ‘No Child Left Behind Act’ (2010) heeft als doel de onderwijskwaliteit van het Amerikaanse onderwijs te verbeteren, met een duidelijk accent op het verhogen van toetsscores. Scholen zijn verplicht jaarlijks een toetsprogramma af te nemen. Deze verplichte toetsing moet leiden tot een hoger onderwijspeil, want scholen die onder de maat presteren worden zo gesignaleerd en aan negatieve uitkomsten worden sancties verbonden. De praktijk laat zien dat veelvuldig toetsen niet leidt tot hogere opbrengsten. Gras gaat niet harder groeien door eraan te trekken. De negatieve effecten van een te sterke toetsdruk - gericht op cognitieve prestatieverbetering - worden inmiddels ook in ons land onderkend.

Kwaliteit staat of valt met de professional voor de klas en met de betrokkenheid van de schoolleiding bij de biotoop van de leraar en zijn/haar leerlingen. Dan gaat het in essentie om vertrouwen. Vertrouwen van de leraar in een leerling die ondanks een handicap, de sociaal economische klasse wel degelijk geïnteresseerd en leergierig is. Vertrouwen van de schoolleiding in de kwaliteiten van de leraar en leiding durven geven aan leren van leraren. Vertrouwen van de overheid in de eigen verantwoordelijkheid van besturen/scholen en dat veronderstelt meer op afstand controleren. Vertrouwen werkt! ‘ In Finland is onderwijs gebaseerd op vertrouwen’ (Volkskrant 031213). Met als opbrengst dat Finse scholieren prima scoren op onderwijsranglijsten. De recente PISA-cijfers bevestigen dit beeld. Maar aan dergelijke ranglijsten kleven tal van bezwaren, vandaar misschien die naam ‘ PISA’…..  een toren die scheef staat en gestut wordt…!

Maar ook in het Finse onderwijs is het nog steeds zo dat sociaal economische klasse van grote invloed is op de uiteindelijke schoolloopbaan. Kortom, vormen van apartheid ook in onze westerse (onderwijs) wereld. Toch zijn er inspirerende voorbeelden van scholen waarin leerlingen startkansen krijgen om later volwaardige burgers te worden die participeren en bijdragen aan de samenleving.

De gemeente R’dam investeert extra in het onderwijs, betreft het beleidsprogramma Beter Presteren. Ik heb een multi-culturele VMBO-T school bezocht in R’dam-Zuid. Met de gelden van het project wordt extra onderwijstijd gecreëerd: huiswerk wordt op school onder leiding van leraren gemaakt, extra tijd is er gekomen voor taal en rekenen, leerlingen met een lage Citoscore worden toegelaten. De schoolleiding is sterk betrokken bij en participeert actief in het leren van leerlingen en stimuleert en ondersteunt het team krachtig. Een voorbeeld van een kansenschool! Vorig jaar heeft de school het predicaat Excellent School gekregen. Terecht.

Jaarwoorden…de waan van de dag, de hypes van een jaar. Voor onderwijs moet het gaan om één woord: vertrouwen.



Oud lied met dubbelrol.
Vraag en antwoord door elkaar.

Illustratie: Bart Jan Bakker