Grenzenloos

Jan Halin heeft in het onderwijs vele rollen vervuld. Hij was leerkracht, schoolleider/directeur, projectleider speciaal onderwijs. Op dit moment werkt hij als docent en onderwijsontwikkelaar voor het domein Onderwijs & Innovatie.

Jan Halin

Bestaan er nog grenzen in onze wereld? Fysieke grenzen zijn in een groot deel van Europa niet meer dan lijnen in een atlas. De natuur houdt zich niet aan mensengrenzen. Het gedicht Psalm van de nobelprijs dichteres Wislawa Szymborska verbeeldt deze grenzenloosheid van wolken, vogels, sterren.

Psalm
O, hoe gebrekkig sluiten de grenzen van mensenstaten!
Hoeveel wolkjes drijven straffeloos over,
hoeveel woestijnzand sijpelt niet van land naar land,
hoeveel steentjes rollen niet in provocerende sprongetjes
bergafwaarts naar vreemde landerijen.

Het virtuele milieu, de digitale wereld leek grenzen te kennen, maar de whistleblowers, de digitale klokkenluiders zijn hun robinhoodstatus voorbij. Digitale paria’s: ‘Wanted: dead or alive’.

Onze kleindochter Josephine, een peuter van net 2 jaar, is dol op haar IPad. Met haar kleine vingertjes tovert ze spelletjes te voorschijn, voert ze opdrachten van het digitale prentenboek uit en maakt ze foto’s. En hoeveel kleuters spelen al geen computergames?
Martine Delfos (In 80 dagen de virtuele wereld rond) noemt het virtuele milieu het 4e milieu in de opvoedingsruimte dat zich heeft losgezongen van het 3e, de wereld. De eerste milieu is het gezin, het 2e de school. Het virtuele milieu is de fictieve wereld gecreëerd door media met een beeldscherm waarin men zich passief (tv, cd/dvd) beweegt of actief en interactief (met name internet, computer, mobieltjes, IPads, gaming). Deze wereld is de tegenhanger van de echte wereld. Onderwijs moet zich bewegen in en gebruik maken van het virtuele milieu. Ieder kind, iedere school wil toch graag een level hoger komen?!

De wereld moet deel uitmaken van de school, de school moet in de wereld staan. Het is het verhaal van onderwijsvernieuwers als Dewey, Parkhurst (Dalton), Maria Montessori, Petersen (Jenaplan), Freinet, Decroly en van initiatieven van het nieuwe leren.
De IPadschool - de Steve Jobs-school – staat dan ook in een rijke traditie. ‘Half in de klas, half in de cloud’, de kop van een artikel over een IPadschool. Brugklassers blijven fysiek beter in balans: niet langer krom onder de boekenlast.

Ook op de Pabo van Inholland in Haarlem is men in de wolken, komend jaar start een IPadklas.

Moet ik hier van elke vogel zeggen of hij overvliegt,
of juist neerstrijkt op de slagboom aan de grens?
Zelfs van een gewone mus hangt de staart als buitenslands,
terwijl zijn snavel thuis is. En stilzitten is er niet bij!

En stilzitten is er niet bij. ‘De nieuwe leraar is een videomaster’: een leraar die instructiefilmpjes maakt (online instructie) die de leerlingen thuis kunnen bekijken: Flipping the classroom. Juf Linda Humme (groep 6) heeft inmiddels 288 instructievideo’s gemaakt! De leraar heeft vervolgens meer tijd voor het beantwoorden van vragen, individuele aandacht en activerende didactiek.

De IPadklas en Flipping the classroom zijn voorbeelden van vernieuwingen die uit het onderwijs zelf voortkomen. Enthousiaste professionals die gaan voor een level hoger! De regie ligt bij de professional en collega’s. Met elkaar - op basis van een gedeelde visie - grenzen verkennen, stellen en aangeven.

Het virtuele heeft onbegrensde mogelijkheden maar scholen moeten grenzen aangeven want kennis opzoeken leidt niet duurzamer onthouden. Er dient veel meer aandacht te komen voor kennis verwerken en daar ligt een grote uitdaging.

Kennis op zich zal vaak niet beklijven als die niet verbonden wordt met ervaring en emotie ofwel verbinding met het echte leven. Dan gaat het over langzame emoties als tederheid, respect, mededogen, liefde, bescheidenheid. Emoties die de basis vormen van verbinding en verbondenheid.
Grenzenloos? Laten we grenzen durven aan te geven.

Voeten op de drempel.
Voor de slang met een motief.
Oude lijnen digitaal geworden,
verbeelden Sisyphus’ versteende kennis
van goed en van kwaad.
Het paradijs op herhaling.

Illustratie: Bart-Jan Bakker