Waarde(n)vol leiderschap, leiderschap zonder pukkels

Jan Halin heeft in het onderwijs vele rollen vervuld. Hij was leerkracht, schoolleider/directeur, projectleider speciaal onderwijs. Op dit moment werkt hij als docent en onderwijsontwikkelaar voor het domein Onderwijs & Innovatie.

Jan Halin

Is het beroeps- en universitaironderwijs meer dan een diplomafabriek? Moet het in het basis- en voortgezet onderwijs niet om meer gaan dan een smalle focus op taal en rekenen/wiskunde?

Met de nadruk van de overheid (en de paladijnen van de inspectie) op het meten en vergelijken van prestaties van leerlingen en scholen, komt de functie van het toerusten, het vormen van jonge mensen onder druk te staan. Onderwijsinstellingen zijn drukker bezig met het verantwoorden dan gericht op ontwikkeling en ontplooiing van jonge mensen. In de Angelsaksische landen (o.a. Engeland, Verenigde Staten) dreigt de persoon van het kind, de jongere weg te worden gegooid met het badwater aan cijfers, metingen. Blub, blub en eenieder weet hoe arbitrair cijfers vaak zijn. Het adagium ‘meten is weten’ lijkt wel de smalle agenda van onderwijsbobo’s! 
Is het mensbeeld van het onderwijs dat van opleiden tot homo economicus? Lees het essay van Coen Simon (Schuldgevoel. Over de behoefte aan dingen die we niet nodig hebben.) verschenen in het kader van de maand van de filosofie.  Waar blijft de ruimte voor de homo ludens, de spelende mens?

Maar je ziet gelukkig als tegenbeweging initiatieven van leiders-bestuurders om met elkaar in gesprek te gaan over waardevolle opvoeding en waarde(n)geladen onderwijs. Een mooi  voorbeeld is het initiatief van het CVB van Hogeschool Inholland om hogeschoolbreed het gesprek te starten over waarde(n)vol (opleidings)onderwijs. Leidinggevenden en bestuurders kunnen en moeten vraagtekens durven stellen bij de versmalling van onderwijs. Een hogeschool, een universiteit leidt jonge mensen op voor een leidinggevende functie. Elke leraar is in feite een leider. Ben jij een waarde(n)vol leider? Wat is kenmerkend voor waarde(n)vol leiderschap?

Durven dromen, voorbij managen om horizonnen te schetsen. ´Geen puntjes op de i, maar een heel nieuw alfabet´ durven formuleren samen met je team, met betrokkenen. Antoine de Saint-Exupéry (auteur van De kleine Prins) verwoordt dit met ´Als je een schip wil bouwen, roep dan geen mannen bij elkaar om hout te verzamelen, het werk te verdelen en orders te geven. In plaats daarvan, leer ze verlangen naar de enorme eindeloze zee.´
In een rondetafelgesprek met medewerkers van de hogeschool sprak Doekle Terpstra over zijn opvoeding en omgeving waarin hij is opgegroeid. De centrale waarden die hij mee heeft gekregen voeden en ijken zijn rol als leider van de hogeschool. De leider als rolmodel die zich open en kwetsbaar opstelt en in diaoog gaat met zijn naasten
Het getuigt van lef om juist in tijden van tegenwind voor de wind te durven gaan door de dialoog  aan te gaan over waarde(n)vol onderwijs. Tijd en ruimte creëren in de hectiek van alle dag voor wat mensen beweegt, tijd voor spel en spelen.

Van gorillamanagement waarin de leider de BAAS is,  krijgen leerlingen en leraren pukkels, dan ga je niet met elkaar aan boord voor een ontmoeting over waarden. Kleine en grote mensen gaan wel aan boord als sprake is van leiderschap dat aanvoelt in welke situaties hij/zij toegevoegde waarde kan hebben, weet wat er speelt binnen de groep/team, denkt en handelt in het belang van de groep, het team en als de leider volstrekt integer is.

Als opleiders, als leraren dragen we de leiderschapspet en wie weet een kroon. Nadenken over de implicaties van jouw rol als waarde(n)vol leider voor het omgaan met elkaar en als opleiders voor het vormen van studenten, is onze morele opdracht. Leraren, opleiders, bestuurders en toezichthouders die deze oriëntatie missen moeten aftreden. Jet Bussemaker en Sander Dekker hebben recent beleid aangekondigd betreffende bestuurders en toezichthouders: `De harde hand, maar met mate.
Toezichthouders moeten niet hun werk doen op de golfbaan.´ (NRC, 20/210413) Gorillamanagers schatten hun personeel niet op waarde, als mensen zich dan waardeloos voelen mag je hopen op een klapgijp….

Hulde voor leiders die durven dromen en het gesprek durven aan te gaan over waarde(n)vol
onderwijs. Leiders kunnen uitslag voorkomen door o.a. niet enkel op uitslagen te vlassen!

De toekomst voor ogen in de juiste kleuren, bijtend. Een klein rieten mandje zorgt voor deining. Inspiratiebron: Exodus 2 vers 1-10

Illustratie: Bart-Jan Bakker