Tim boek toe?

Jan Halin heeft in het onderwijs vele rollen vervuld. Hij was leerkracht, schoolleider/directeur, projectleider speciaal onderwijs. Op dit moment werkt hij als docent en onderwijsontwikkelaar voor het domein Onderwijs & Innovatie.

Jan Halin

Een klein zinnetje van een talige kleuter of een 3e groeper die net heeft leren lezen. Drie klankzuivere woorden.  Het is verrassend - nog meer verrukkelijk  - om het enthousiasme mee te maken van kinderen die net hebben leren lezen en in de pen klimmen. ‘Ik lees. Ik lees een boek. Tim in het boek. Boek toe?’ Om de rijkdom maar ook de complexiteit van het aanvankelijk lezen en schrijven voor ouders op een ouderavond duidelijk te maken, las ik vaak het gedicht Eerste woord van Remco Ekkers voor. Het gedicht lardeert deze column.

Eerste woord

Mijn eerste woord was r aa m
Het hing in de eerste klas
vlak onder het raam
Later zag ik ook d eu r.

Met een rugzak vol taal heb je meer kans om een globetrotter te worden. Een rijke woordenschat blijkt een belangrijke voorwaarde voor succes in het onderwijs en in het latere leven. Als je naam kunt geven aan de dingen dan ‘gaat het raam’ naar de wereld ‘open staan’. Het werken aan geletterdheid van leerlingen en studenten reikt veel verder dan een hobby van een bevlogen leerkracht, maar is een kerntaak van het onderwijs in de 21e eeuw. De kennismaatschappij vraagt om kennis, vaardigheden en disposities van leerlingen/studenten om bij te kunnen dragen aan de maatschappij. Denk aan competenties als kritisch denken en probleemoplossingsvaardigheden, creativiteit, communicatie, ICT -media ‘geletterdheid’.

Je kon naar buiten
dan waren de woorden weg
maar hun beeld zweefde
nog in mijn hoofd.

Geletterdheid…studenten lezen nauwelijks nog een landelijk dagblad, kennis wordt in hapklare brokjes genomen van het internet. Hogescholen en universiteiten moeten systemen bedenken om plagiaat op te sporen. Plakken en knippen …… net als in de kleuterperiode….

Het internet is één grote ‘kakafonie van prikkels’(Nicholas Carr, Het ondiepe. Hoe hersenen omgaan met het internet). De aanwezigheid van links en multimedia stimuleren het fragmentarisch kennis vergaren. Online leven wordt m.a.w. gekenmerkt door een permanente staat van afleiding en dit is het tegenovergestelde van het klassieke lezen. Diepe kennis vraagt om rust, is een traag proces. Lezen, herlezen, vragen stellen, hypotheses toetsen of weerleggen om zo tot kennis te komen.  De tekst van a tot z doornemen, om een tekst in volledige samenhang te begrijpen…dat is een traag proces maar noodzakelijk om echt bij te kunnen dragen aan de kennissamenleving van de 21 eeuw. Lezen in digitale tijden vraagt m.a.w. om traag onderwijs met als hart een pleisterplaats met boeken en tijdschriften. Boeken van  papier, een traditionele bibliotheek.

Ik leerde dat de letters
van het woord vrij
konden fladderen
maar deze bleven samen.

Er komt steeds meer digitale content beschikbaar, maar veel bronnen zijn niet digitaal beschikbaar. Mijn vaktijdschriften kan ik enkel digitaal (ook nog maar deels) lezen,  omdat ik een abonnement heb.  Alle gerenommeerde onderwijsinstituten zijn trots op hun rijke bibliotheekcollecties. Juist het onderwijs in de 21e eeuw vraagt  om het ontwikkelen  van professionele en digitale geletterdheid, vraagt om de rust van de Parnassus. Behoud de kennis: papieren boeken en digitale info versterken elkaar hierbij. Kort geleden stonden foto’s van de nationale bibliotheek van Timboektoe (Mali) in de dagbladen.  Clubs van barbaren van islamitische strijders hadden de bibliotheek geplunderd van hun onwelgevallige boeken. Gelukkig was in het diepste geheim een deel van de eeuwenoude collectie in veiligheid gebracht.

Tot ik een naam
gaf aan bijna alle
dingen in de klas.
Het raam ging open staan

Binnenkort komen 145.000 boeken ter beschikking. Ik stel voor dat de Engelstalige literatuur naar TimBoekToe gaat.

Tim boek toe?

Bedenkelijke vensters, positief en negatief. Het hoofd omringd door punten lichtgeel met beelden, rijzend als sterren. Rechtsboven in het bedenksel moet en kan je Timboektoe zien liggen.
Illustratie: Bartjan Bakker