‘Juf, ik kan het zelf!’

Auteur(s): Rebecca Myron

Rebecca Myron is in juni 2012 afgestudeerd aan de Lerarenopleiding Basisonderwijs bij voltijdopleiding te Hoofddorp met als specialisatie het jonge kind.

‘Juf, ik kan het zelf!’

Dit onderzoek gaat over het bevorderen van het zelfstandig werken in groep 3 op de Burgemeester Amersfoordtschool te Badhoevedorp. Het doel van het onderzoek was het vergroten van de zelfstandigheid en de opbouw van zelfplanning in groep 3, zodat de leerkrachten meer tijd en ruimte kregen om verlengde instructie en remedial teaching te geven binnen de groep. De hoofdvraag luidt als volgt:

Hoe kan het zelfstandig werken bevorderd worden in groep 3 op de Burgemeester Amersfoordtschool te Badhoevedorp?

Allereerst heeft er een literatuuronderzoek plaatsgevonden. Er is onderzocht wat zelfstandig werken inhoudt. Zelfstandig werken is als kinderen zelf initiatief nemen voor ‘problemen.’ Tijdens het zelfstandig werken kan er samengewerkt worden met klasgenoten. Zelfstandig werken en samenwerken horen bij elkaar.

Vervolgens is er onderzocht waarom zelfstandig werken belangrijk is. Zelfstandigheid is belangrijk, omdat wij als mensen uiteindelijk zelfstandige lerende en functionerende mensen moeten worden in de samenleving.

Daarnaast heeft er een literatuurstudie plaatsgevonden om erachter te komen hoe het zelfstandig werken op Daltonscholen wordt bevorderd. Het zelfstandig werken wordt op Daltonscholen bevorderd door drie basisprincipes: vrijheid in gebondenheid, samenwerken en zelfstandigheid. Bij vrijheid in gebondenheid wordt dit gedaan door de keuzevrijheid die de kinderen tijdens het leren krijgen. Het samenwerken bevordert de zelfstandigheid, omdat kinderen dan minder een beroep doen op de leerkracht en het zelf op kunnen lossen. Bij het basisprincipe zelfstandigheid leren kinderen zelfstandig te denken en handelen.

Er is gekeken naar twee verschillende schoolgidsen van Daltonscholen om een idee te krijgen hoe de basisprincipes worden toegepast. De 2e Daltonschool te Amsterdam en de Minister Marga Klompéschool te Rotterdam bevorderen het zelfstandig werken door het spelen van Taakspel, weektaken aan te bieden en gebruik te maken van een geluidsthermometer.

Om de doorgaande lijn op het gebied van zelfstandig werken in de groepen 1 tot en met 4 op de Burgemeester Amersfoordtschool te onderzoeken heeft er in iedere groep een observatie plaatsgevonden aan de hand van een kijkwijzer. Er is zowel gekeken naar het gedrag van de leerkracht als naar het gedrag van de kinderen. Daarnaast hebben de leerkrachten van de groepen 1 tot en met 4 een vragenlijst met zowel open als gesloten vragen ingevuld, zodat duidelijk werd hoe de leerkrachten over zelfstandig werken denken, wat zij aan zelfstandig werken doen, wat voor meerwaarde zelfstandig werken is in de groep, waar zij tegenaan lopen en wat zij zouden willen veranderen wat betreft het zelfstandig werken. De ingevulde vragenlijsten zijn met elkaar vergeleken. Hieruit kan geconcludeerd worden dat er op dit moment geen doorgaande lijn is wat betreft het zelfstandig werken in groep 1 tot en met 4.

Om te bepalen hoeverre ieder kind in groep 3 al zelfstandig kan werken en waaraan de meeste leertijd verloren gaat in groep 3 op de Burgemeester Amersfoordtschool is ieder kind aan de hand van een observatieformulier geobserveerd. De resultaten gaven aan dat de mate van zelfstandig werken zeer slecht was. Slechts 56% van de kinderen werkten taakgericht. De meeste leertijd ging verloren aan drie zaken: kijkt afwezig rond of staart voor zich uit (9%), speelt met iets/doet iets anders dan de opdracht (9%) en loopt van tafel voor klusje (11%). Aan de hand van deze uitkomsten is er besloten om een aantal interventies toe te passen in de groep. Er is een geluidsthermometer ontwikkeld, de computers zijn afgeschermd, de kinderen zijn aan de slag gegaan met takenkaarten voor taal/lezen en in de groep zijn zij gestart met het spelen van Taakspel.

Vier weken nadat de interventies zijn toegepast in de groep heeft er weer een observatie plaatsgevonden aan de hand van hetzelfde observatieformulier als voordat de interventies zijn toegepast. De mate van taakgerichtheid was van 56% naar 82% gestegen. Dit is een enorm verschil van 26%. De meeste leertijd ging verloren aan: kijkt afwezig rond of staart voor zich uit (5%) en loopt van tafel voor klusjes (5%). Hieruit kan geconcludeerd worden dat het percentage waaraan leertijd verloren is gegaan, is afgenomen.

Het zelfstandig werken kan in groep 3 op de Burgemeester Amersfoordtschool bevorderd worden door steeds taakgerichte instrumenten toe te passen.