Collectieve mindshift in onderwijs

Auteur(s): Ellen ter Steege, Anja van Boheemen en Jan Wulterkens
De auteurs van dit blog zijn studenten van de masteropleiding Leren & Innoveren, gestart in 2015

Collectieve mindshift in onderwijs

Een master Leren & Innoveren blog

Op vrijdag 27 november gaf Prof. Dr. Robert-Jan Simons (emiritus hoogleraar Universiteit Utrecht) een masterclass aan de studenten van de opleiding Leren & Innoveren van hogeschool Inholland. In de masterclass sprak Simons over mindsets en mindshifts. Als docenten de taak hebben om leerlingen optimaal voor te bereiden op een succesvol leven, dan zal een collectieve mindshift in het onderwijs noodzakelijk zijn!

Een mindset betreft een aantal samenhangende opvattingen, assumpties en kennisonderdelen van individuen of groepen die het gedrag van deze mensen blijvend bepaald. Er wordt onderscheid gemaakt tussen een statische mindset en een ontwikkelingsgerichte mindset. Simons: “Mensen met een groeimindset, leren beter dan mensen met een fixed mindset”. 

De belangrijkste boodschap van professor Simons is dat een mindshift, verandering van een statische- naar een ontwikkelingsgerichte mindset, mogelijk is.

Simons illustreerde dit aan de hand van zijn eigen verandering in mindset over de eenzijdige oriëntatie op eindtoetsen, zoals de CITO-toets.  Dergelijke toetsen voorspellen niet of een leerling later slaagt in de maatschappij. Om succes te kunnen hebben gaat het om heel andere vaardigheden. Uit onderzoek blijkt dat non-cognitieve factoren de beste voorspellers van school- en werksucces op lange termijn zijn, in tegenstelling tot IQ, CITO-scores en prestaties.  Het gaat om vaardigheden als  ambitie, doorzettingsvermogen, nieuwsgierigheid, wilskracht, creativiteit en concentratievermogen Deze ontdekking maakte dat professor Simons anders is gaan denken over het belang en de waarde van de CITO-toets.

Als wij, docenten, de taak hebben om leerlingen optimaal voor te bereiden op een succesvol leven, dan moet er meer nadruk worden gelegd op de ontwikkeling van non-cognitieve vaardigheden dan nu gebeurt. En dat vraagt een collectieve mindshift in het onderwijs, stelt Simons.

Bij een ontwikkelingsgerichte mindset gaat het er niet om of je slim bent, maar of je gemotiveerd bent om werkstrategieën in te zetten en geen genoegen neemt met het feit dat je iets niet begrijpt.. Het is wel zo dat slimmere mensen beter werkstrategieën gebruiken, maar je kunt dit zeker ontwikkelen.

Wat niet helpt is een statische mindset, waarin een docent denkt dat vaardigheden vastliggen en niet kunnen veranderen (lees: verbeteren). Een groei-mindset waarin een docent denkt dat vaardigheden en talenten te ontwikkelen zijn is beter voor het behalen van leersucces.

Het is belangrijk dat opleiders weten welke kennis er is over deze mindsets, welke emoties ze oproepen bij mensen, welke opvattingen er zijn en welk gedrag dit veroorzaakt. Carol Dweck illustreert in deze video goed wat dit kan betekenen.

Hoe kan in het onderwijs een mindshift tot stand komen?

Door de wetenschap dat leren bestaat uit denken, jezelf toetsen, feedback ontvangen. Vooral dat laatste is heel belangrijk. Als docenten weten welke leereffecten feedback heeft zouden ze er meer voor open staan,  meer om feedback vragen en meer feedback geven. Feedback,  reflectie en zelftoetsing moeten in het onderwijs een meer centrale plaats krijgen.

Ook hebben mensen ruimte en tijd nodig om in hun eigen tempo, in een veilige omgeving samen met anderen en zelfstandig te kunnen leren. Dit betekent dat de nadruk moet liggen op meer gepersonaliseerd en  vraaggestuurd onderwijs.

De weg die je bewandelt om leersucces te behalen is niet vooraf vastgelegd, het is vooral een ontwikkeling op het gebied van de non-cognitieve vaardigheden die daar de belangrijkste rol in speelt.           

‘Do not go where the path may lead, go instead where there is no path and leave a trail’.