Je suis ...

Jan Halin heeft in het onderwijs vele rollen vervuld. Hij was leerkracht, schoolleider/directeur, projectleider speciaal onderwijs. Op dit moment werkt hij als docent en onderwijsontwikkelaar voor het domein Onderwijs & Innovatie.

Jan Halin

Het is prachtig om te zien hoe een peuter ontdekt dat hij/zij een Ik is en wel door noemen van zijn/haar naam: Didi trommelen, Didi koekje. In een volgende fase ontstaat het IK-besef, Ik wil, jij en mij.
Je suis… IK ben. Wie ben je? Het kind mag tot aan zijn volwassenheid nog een hele ontwikkeling doormaken om tot een zelfbewust en zelfverantwoordelijk persoon te worden. ‘Doel van de opvoeding is de persoonlijke vrijheid en de opvoeding tot personen die achter hun morele oordelen kunnen staan’ (Langeveld).
De opvoeding, thuis en in de maatschappelijke context (w.o. de school) is gericht het kind te helpen mondig te worden, dat wil zeggen, in staat tot bekwaam en moreel en betrouwbaar deelnemen aan samenleving en zelfvorming. Ik ben…is altijd in relatie tot naasten en de maatschappelijke omgeving.
De school/opleidingen zijn cruciale oefenplaatsen om ethiek en morele empathie, moreel redeneren en moreel gedrag te bespreken. Als een Ik een eiland wordt en geen deel wil uitmaken van een WIJ-land, dan erodeert de democratie.

Hoe bespreek je de aanslagen in Parijs? ‘Het onderwijs mag nooit wegkijken. Ook niet als een leerling opeens niet meer met meisjes aan tafel wil zitten. (Jet Bussemaker, Trouw 220115). School is dé plek waar onze pluriforme samenleving elkaar ontmoet en vervolgens moet men leren om elkaar te verstaan en elkaar te respecteren. Bussemaker wil dat scholen zich meer richten op maatschappelijke taken, lees zich richten op de verantwoordelijkheid te werken aan sociale cohesie. De hobby van staatssecretaris Sander Dekker : invoering van de rekentoets in het v.o. is verdrongen naar de achterpagina van de kranten…… Nu is even belangrijk om de kaart van burgerschapskunde te spelen….

Hoe ga je als team en als leraar om met de soms heftige emoties? Je eigen morele opvattingen en die van collega’s moeten besproken worden voor je het gesprek met een leerling, een groep aangaat.
Emoties laten de kwetsbaarheid of breekbaarheid van het leven zien. Vandaar ook de heftigheid.
Leraren kunnen zich documenteren via websites als www.devreedzameschool.net en www.nieuwsindeklas.nl.

De invloed van het onderwijs is beperkt. Onze morele verantwoordelijkheid om bij te dragen aan de opvoeding, de Bildung van kinderen en jong volwassenen is groot en is meer dan ooit cruciaal.
Elke dag opnieuw proberen bij te dragen aan mens-zijn of in de woorden van Ellen Warmond:

“Dagen, dat alle mensen luisterden naar wat
binnen hun diepste vliezen toch hun opdracht was:
geboren worden, vuur maken, het wiel uitvinden,
goden verzinnen en de taal ontdekken
waarin de woorden mens en liefde synoniem zijn.”

Nou sommes que nous pensons

Illustratie: Bartjan Bakker