SMART(elijk)

Jan Halin heeft in het onderwijs vele rollen vervuld. Hij was leerkracht, schoolleider/directeur, projectleider speciaal onderwijs. Op dit moment werkt hij als docent en onderwijsontwikkelaar voor het domein Onderwijs & Innovatie.

Jan Halin

De afgelopen weken kende ik momenten van smart en wel n.a.v. de verSMARTerisering van het onderwijs. Wat is zichtbaar, meetbaar en is dat terecht de ultieme prestatie waarop het oordeel gebaseerd moet worden? Wordt door het versmarten van doelen recht gedaan aan de intrinsieke kwaliteit(en) van de leerling, de student, de collega? Veel doelen kunnen niet of maar beperkt worden uitgewerkt met het acroniem: Specifiek – Meetbaar – Attractief – Realistisch – Tijdgebonden. Onderwijzen, het inrichten van betekenisvolle leeromgevingen, het verleiden tot leren veronderstelt een andere uitwerking van het acroniem: Speels – Motiverend – Attractief – Royaal – Tijdloos. De talenten van een lerende verkennen, verdiepen en ontwikkelen daarbij past het beeld van een matroesjka. U kent ze wel de houten Russische poppetjes die in elkaar passen: verrassend want in elk figuur past een ander poppetje soms tot wel 7 figuren. Een rijke metafoor van de gelaagdheid van leren, van onderwijzen.

In ons tijdsgewicht beperken we ons in het onderwijs te veel tot de ‘buitenpoppen’. Een paar van mijn ‘smartmomenten’.
De buitenpop ‘afstudeeronderzoek’. In het HBO zijn de eisen fors verzwaard. In de accreditatie beoordeelt de commissie enkel het afstudeeronderzoek en niet het portfolio Startbekwaamheid. Het portfolio geeft een veel rijker beeld van de aankomende professional dan enkel de uitvergroting van de rol van onderzoeker. De 2e en volgende matroesjka’s geven zicht op de kwaliteiten en leerpunten van de startende collega.

De buitenpop ‘school is een leerfabriek’ ofwel onderwijs met een aanbod gekenmerkt door een cognitief waterhoofd. In schoolgidsen wordt aangegeven dat de school zorgt voor een balans tussen de cognitieve, de sociaal-emotionele en de creatieve ontwikkeling van het kind. Maar van veel studenten hoor ik dat tijd en ruimte voor eigen invulling van lessen en activiteiten ontbreekt. ‘Mag wel….. maar zorg dat de methode les toch ook aan bod komt.’ Vanaf groep 3 is de ruimte voor spel, voor spelend leren vaak bedroevend gering. Kaal en mentaal onderwijs resulteert inmiddels in publicaties over het motiveren van bovenbouwleerlingen! De 2e en volgende matroesjka’s geven zicht op de gehele persoon van de leerling.

De buitenpop ‘vmboleerlingen lezen niet’. Deze periode geef ik o.a. workshops op vmboscholen over (begrijpend) lezen. Scholen vragen om gerichte training om het bedroevend niveau van veel leerlingen op het gebied van begrijpend lezen te verhogen. Men wil handvatten en kiest voor een aanpak van training van strategieën. Maar….onderzoek heeft aangetoond dat deze insteek maar een geringe winst genereert. De school dus de docenten moeten kiezen voor het creëren van een leescultuur met elke docent als rolmodel. En….vmbo’s lezen wel: het gratis boek Verhalen voor onder je kussen over seks en liefde hebben de leerlingen in een paar dagen uit (Volkskrant, 221014). De 2e en volgende matroesjka’s laten scholen en leraren zien en ervaren hoe je kunt komen tot een duurzame ontwikkeling van de taal- en leesvaardigheid.

Hoe SMART bent u en is uw onderwijs?

De Sybille heeft gesproken: “Een domein zal verloren gaan”

Kom Komkommer Kom dan
Smart verpakt in blinde schoonheid
Een model leest haar rol, vruchteloos.

Illustratie: Bartjan Bakker