Het alternatief

Jan Halin heeft in het onderwijs vele rollen vervuld. Hij was leerkracht, schoolleider/directeur, projectleider speciaal onderwijs. Op dit moment werkt hij als docent en onderwijsontwikkelaar voor het domein Onderwijs & Innovatie.

Jan Halin

Derde dinsdag in september, de gouden koets met de koning die als een buikspreker de woorden van de regering over ons laat neerdalen in de troonrede. Welke gouden dukaten heeft men over voor het onderwijs? In het persbericht van OC&W formuleren onze bewindslieden:
“Het Nederlandse onderwijs is goed maar moet nog beter. De leerlingen van vandaag gaan straks aan het werk in beroepen die we nu nog niet kennen. Veel leerlingen voelen zich onvoldoende uitgedaagd en presteren onder hun kunnen. Niet elke student zit op de juiste plek. En niet elke docent haalt het beste uit zichzelf.” Ahum….blikken dukaten waarvan de goudglans als je de munt ontvangt direct vervaagt. Onze ‘Modelminister’ (De Telegraaf) is aanmerkelijk minder creatief dan de studenten die haar hoed gemaakt hebben. Het lijstje van ambities is mager. Bewust…omdat men recht wil doen aan de professionele ruimte en aan de verantwoordelijkheid van de leraar voor goed onderwijs?

Met de nodige aarzelingen hebben minister Bussemaker en staatssecretaris Dekker kennis genomen van de publicatie HET ALTERNATIEF. WEG MET DE AFREKENCULTUUR IN HET ONDERWIJS! van de docenten René Kneyber & Jelmer Evers. Twee bevlogen leraren die collega’s willen opvoeden en wel van ‘vrijwillige slaven tot voortrekkers’, tot professionals waarvan ook het nodige verwacht mag worden. De neoliberale marktcultuur in combinatie met standaardisering leiden tot een afrekencultuur met de leraar als de kop van jut. Deze afrekencultuur schaadt de professionaliteit en de beroepseer maar ook de ontwikkeling van kinderen/studenten. René Tissen stelt dat we mensen opleiden tot consumptieve dombo’s, onderwijs versmalt tot hapklare brokken. Ik kom op scholen waar leraren enkel methodisch mogen werken.

Inmiddels is ook wetenschappelijke evidentie over de kwalijke gevolgen van een doorgeslagen toetscultuur. Beroepstrots moet terugkeren, de leraar beschikt over professioneel kapitaal: klinkende munt voor goed onderwijs. Zij bepleiten in hun alternatief een omkering van de schoolse hiërarchie (flip the system): de leraar en vertrouwen moeten het uitgangspunt zijn van het beleid. ‘De Haagse zegetocht van twee leraren’ (Volkskrant, 5 september) heeft inmiddels geresulteerd in een notitie (Samen leren: aanbevelingen uit het onderwijs) die door de VVD en de PvdA is overgenomen! Lees met elkaar deze rijke bundel met bijdragen van toonaangevende wetenschappers als Andy Hargreaves, Michael Fullan, Paul Kirschner.

Ik zou nog een stapje verder willen gaan. Is de school/onderwijsinstelling een spannende en uitdagende denkplek voor leerlingen en voor leraren? Kennis is nodig om tot denken te komen. Gaat het in gesprekken met elkaar m.n. over de inhoud van het onderwijs en wat dat betekent voor de organisatie en voor jouw rol als professional? Worden leerlingen/studenten toegerust voor de 21ste eeuw? Voorbij de modieuze kreten van de 21st century skills! Gebruik je gezond verstand. Onze cultuur laat zien waar we goed in zijn: improviseren, leren van ervaringen, onderzoeken, dingen uitproberen en niet bang zijn om een fout te maken. Van elkaar leren, kennis nemen en toepassen van de kennis en inzichten vanuit de wetenschap. Dat vraagt om leraren met een onderzoekende houding die zelf aan het roer van hun onderwijs gaan staan. Voorbij de hapklare methodebrokken, want dat leidt tot platte kennisconsumptie: weten = vergeten. Wordt denken uitgelokt en gestimuleerd? Een vraag of weet je het antwoord al?
Het alternatief…..de school als spannende denkplek. Dan verdien je het predicaat Koninklijk.

Kneyber R. & Evers, J. (redactie) (2013). Het alternatief. Weg met de afrekencultuur. Amsterdam: Boom.

Portret van kind uit de 19e eeuw.
20th Century Skills had hij niet.

Illustratie: Bartjan Bakker