Pesten voorbij….volgens de wet!.....?

Jan Halin heeft in het onderwijs vele rollen vervuld. Hij was leerkracht, schoolleider/directeur, projectleider speciaal onderwijs. Op dit moment werkt hij als docent en onderwijsontwikkelaar voor het domein Onderwijs & Innovatie.

Jan Halin

In de lentemaand verscheen het plan van staatssecretaris van OC&W Sander Dekker en van Kinderombudsman Marc Dullaert om het pesten nu eens definitief aan te pakken, het Plan van aanpak tegen pesten. Je mag ervan uitgaan dat zo’n 30% van de leerlingen te maken heeft met pesten, dat betekent dus dat in elke klas tussen de 5 en 10 leerlingen te maken hebben pesten: fysiek, verbaal, relationeel (buiten -of uitsluiten)cyberpesten en seksuele intimidatie of combinaties van diverse soorten.  Ook de etniciteit/cultuur van jongeren en de sociale achtergrond lijken een samenhang te hebben met de betrokkenheid en vorm van pesten. Kortom pesten is een complex sociaal fenomeen.

Te veel leerlingen en ook hun ouders hebben last van pesten, het is dan ook terecht dat de overheid in actie komt. Maar of de voorgestelde aanpak ook pesten gaat uitbannen...?

Ik herinner mij nog een vroege maandagochtend dat een van de actieve vaders van school de directiekamer binnenstormde en brieste dat hij de leerkracht van zijn dochter onmiddellijk wilde spreken. Hij was het meer dan zat dat zijn dochter werd gepest en de leerkracht niets deed met de signalen! Menig schoolleider, leraar zal deze ervaring herkennen. Voordat een kind thuis vertelt dat hij/zij wordt gepest ... vaak pas als de emmer van verdriet en pijn dreigt over te lopen. Kinderen m.n. pubers schamen zich, kroppen frustraties op en verliezen zelfvertrouwen en zelfrespect. Of vervolgens een geheime video-opname en televisie-uitzending leidt tot een effectieve aanpak, is zeer de vraag.
In de klas van de boze vader is uiteraard met de leerkracht (had zij signalen niet opgepakt?) en de kinderen gesproken. Afspraken zijn gemaakt en vastgelegd in een door alle betrokkenen ondertekend anti-pest protocol. Maar papier is geduldig...of een handtekening een garantie is op voorkomen... Wat in deze groep wel bijgedragen heeft aan een beter pedagogisch klimaat was het boek van Aidan Chambers, Tirannen. In dit spannende boek wordt het verhaal verteld van een groepje pestende meisjes. Het verhaal was aanleiding voor boeiende maar ook confronterende gesprekken.

Aanpakken van pesten is complex. Je hebt te maken met verschillende rollen: de pester, het hulpje van de gepeste, de aanmoediger van de pester, verdediger van de gepeste, buitenstaander. Soms zijn gepesten ook pester. Hoe iemand handelt, hangt van de interpretatie van de sociale situatie. De eigen emoties en gevoelens (en deregulatie ervan) spelen een rol. Empathie, inzicht in emoties en gevoelens, is aan de orde. Maar ook morele overwegingen (wat is goed en wat niet, rechtvaardig?) spelen een rol. Is sprake van gedrag met opzet of niet, blijkt van groot belang voor de interpretatie van de situatie. Kortom pesten is een complex sociaal fenomeen. Dus ook de aanpak van pesten is complex omdat allerlei aspecten een rol spelen die aan bod ‘moeten’ komen: aanleren van gewenste sociale vaardigheden, ontwikkeling van morele opvattingen, waarden en normen en regulatie van emoties.

In het Plan van aanpak tegen pesten verplicht de overheid de scholen te kiezen voor een evidence based anti-pestprogramma, sociale veiligheid moet worden gemonitord, de school moet een vertrouwenspersoon of pestcoördinator (ik zou eerder denken aan een anti...) en uiteraard toezicht door de inspectie. Big brother is watching! Met de wet in de hand stopt het pesten...!

Bewezen effectieve programma’s blijken lang niet altijd in elke situatie effectief. Een programma moet rekening houden met de unieke situatie van de school en leerlingen, met opvattingen van leerlingen en leraren. Wat wel werkt is een combinatie van methodes met als uitgangspunt het werken aan een prosociale cultuur: de school als leefgemeenschap. De leraar die een goede band heeft met de individuele leerling, met de groep en met de ouders. Een school die staat voor: relatie gaat voor prestatie. Ouders die zich mede verantwoordelijk voelen voor het welbevinden en het onderwijs van hun kinderen. Dit zijn de bouwstenen van zorg voor kinderen (klein en groter), de school waarin gewerkt wordt aan een positief sociaal klimaat en dat kan pesten tegengaan en misschien voorkomen.
Dus overheid adviseer scholen en spreek scholen op hun verantwoordelijkheid voor een waardevol sociaal klimaat. Laat de leraar en de school met de ouders hun verantwoordelijkheid!
 
Lit.
Roede, E. & Felix, C. (2014). Het wettelijk einde van pesten op school? Amsterdam: Kohnstamm Instituut. www.kohnstamminstituut.uva.nl

Pesten
Je hebt AL dan NIET
Je gaat AL dan NIET
Je bent AL dan NIET
Het koor dat zingt
gaat slapeloos door de muren
die je niet hebt

Illustratie: Bart Jan Bakker