Reflectie in actie

Uit EduWiki
Ga naar: navigatie, zoeken



Reflectie in actie treedt op bij het aanpakken van praktijkproblemen. Het gaat om veelal nieuwe praktijkoplossingen, waarbij bestaande oplossingen niet standaard kunnen worden toegepast. Schön heeft in zijn onderzoek beschreven hoe een professional denkt als deze een probleem oplost. Schön ziet reflectie tijdens de actie als een conversatie met jezelf binnen de context. Tijdens de actie creëert de ontwerper via schetsen een virtuele wereld waarin wordt geëxperimenteerd met de situatie. Zij vergelijkt de unieke probleemsituatie met een situatie uit het verleden die daar op lijkt en tegelijkertijd van verschilt. Voor het oplossen van het probleem in de nieuwe situatie wordt gebruik gemaakt van oplossingen en ervaringen uit het verleden. Met behulp van tekeningen en schetsen worden beelden en hypotheses over situaties zichtbaar. Tekeningen en schetsen lenen zich ervoor situaties te simuleren en hiermee te experimenteren, doordat variabelen gecontroleerd kunnen worden. Hierbij kunnen kenmerken en relaties naar voren komen die van tevoren niet bekend waren. Dit vergelijken en gebruik maken van bestaande ervaringen kan bewust en onbewust gebeuren: het bewust onder woorden brengen of meer onbewust, waarbij geen woorden of beelden worden gebruikt.

Verdonschot ziet praten over leren als een belangrijk onderdeel bij het leren op de werk- en stageplek. Het blijkt hierbij gemakkelijker te spreken over het leren van anderen dan te praten over het eigen leerproces. Als iemand op zichzelf gericht is, heeft deze persoon eerder de neiging algemeen te blijven dan specifiek te spreken over het denken en handelen.

Hoe kan iemand dit doen en hoe kan iemand anderen inspireren?

  • Door reflectie van een ander op zichzelf te ondersteunen
  • Door te vragen naar specifieke situaties en niet de essentie te missen
  • Door kwaliteiten op te sporen door te werken met kritische incidenten
  • Door een waarderende insteek te kiezen 
  • Door een analysekader te kiezen

Manon Ruijters beschrijft op pagina 301 in ‘Liefde voor Leren’ het begrip ‘Reflection-in-action’: 'The practitioner allows himself to experience surprise, puzzlement, or confusion in a situation which he finds uncertain or unique. He reflects on the phenomenon before him, and on the prior understandings which have been implicit in his behaviour. Het carries out an experiment which serve to generate both a new understanding of the phenomenon and a change in the situation’ (Schön, 1983).

In dit citaat worden het rationele en ervarende systeem beschreven: het ervaren van ‘surprise, puzzlement or confusion’ en het rationele systeem waarin wordt nagedacht over ‘prior understandings’ die tot bepaald gedrag hebben geleid. Door middel van (kennis) constructie en experimenteren van nieuw gedrag wordt er nieuw begrip gegenereerd dat kan leiden tot verandering van de situatie.

Als er weinig tijd is, moeten beslissingen snel worden genomen en is er weinig tijd voor reflectie. Daarom is het belangrijk dat we in staat zijn tot ‘reflection-in-action’, of wel: tot gewaarworden in het hier-en-nu, om direct, vanuit de ervaring op het moment, op effectieve wijze te kunnen handelen.

Terug naar: Reflecteren

Bronvermelding 

Kelchtermans, G. (2001). Reflectief ervaringsleren voor leerkrachten. Een werkboek voor opleiders, nascholers en stagebegeleiders. Deurne: Wolters Plantyn.

Schön, D (1991). The reflective practioner. How Professionals Think In Action. Ashgate Publishing Group, New edition, augustus 1991

Verdonschot, S.(2007). En, lekker geleerd vandaag? Een pleidooi voor praten over leren op het werk. Leren in organisaties, 7(12), 22-23  Geraadpleegd op 1 decmeber 2011 via: http://www.kessels-smit.nl/info.pl/nl/learning_company/506
Vos, H. & Vlas, H. (2000) Reflectie en actie. Enschede: Dinkel Instituut. Faculteit elektrotechniek. Universiteit Twente.

Persoonlijke instellingen
LeerNetwerk Educatie - School of Education - Hogeschool INHolland