Differentiëren in de klas

Uit EduWiki
Ga naar: navigatie, zoeken

Inhoud

Algemeen

“Differentiëren is het bewust, doelgericht aanbrengen van verschillen in instructie, leertijd of leerstof binnen een groep of klas leerlingen, op basis van onder andere hun prestaties" (gebaseerd op Reezigt, 1999).

Inhoudelijk

Differentiatie is een onderwijskundige oplossing voor het omgaan met verschillen in het onderwijs. Daarbij kunnen de verschillen kleiner worden, gelijk blijven of zelfs groter worden. Het begrip differentiatie (opgevat als differentiatie binnen een groep of klas leerlingen) verwijst naar het handelen van leraren met de bedoeling om tegemoet te komen aan verschillen in de klas. De docent stemt zijn onderwijs af, op de individuele behoeftes en niveaus van de leerlingen.

Doel

Leerlingen in een klas verschillen in vele opzichten van elkaar, bijvoorbeeld naar intelligentie of persoonlijkheid. Ook ten aanzien van het leren zelf zijn er grote verschillen tussen leerlingen, bijvoorbeeld wat betreft leerstijl of niveau. Het bewust, doelgericht aanbrengen van verschillen in instructie, leertijd of leerstof binnen een groep of klas leerlingen, heeft als doel om iedere leerling in de klas maximale leerkansen te bieden en leerprestaties te verhogen.


Differentieren.jpg

Bron: CPS

Convergente vs. Divergente differentiatie

We onderscheiden de twee belangrijkste manieren om te differentiëren: convergente en divergente differentiatie

Convergente differentiatie heeft hoge verwachtingen van (zorg) leerlingen en is er op gericht om de verschillen tussen de leerlingen zo klein mogelijk te maken. Bijvoorbeeld: De docent geeft een klassikale instructie, na de instructie gaan de leerlingen zelfstandig aan het werk. Als de leerlingen zelfstandig aan het werk zijn, heeft de docent de tijd om de wat minder sterke of zwakkere leerlingen verlengde instructie te geven. [1] De docent geeft de sterkere of meer hoogbegaafde leerlingen verdiepingsopdrachten. Bij convergente differentiatie is de klas in drie niveaus verdeeld: een minimumniveau, een basisniveau en een hoger niveau.

Divergente differentiatie Is gericht op het verschil tussen leerlingen, de verschillen tussen de leerlingen worden groter, waardoor er nog meer differentiatie nodig is. Divergente differentiatie is dan ook een streven naar het gelijk houden van de verschillen. De docent probeert zoveel mogelijk aan te sluiten op de individuele onderwijsbehoeften en niveaus van de leerlingen. Het leren in niveaugroepen is hier een voorbeeld van. Het leren in homogene groepen heeft vaak negatieve gevolgen voor de minder sterke of zwakkere leerlingen. De sterkere of meer hoogbegaafde leerlingen hebben hier vaak wel baat bij. Zij leren van de andere “sterke” leerlingen in hun groep. Een voordeel is dat de “sterke” leerlingen in hun eigen tempo doorgaan, een nadeel hiervan is dat zij niet leren om rekening te houden met anderen.

De drie hoofdvormen

Er zijn veel mogelijkheden om te differentiëren. In deze EduWiki onderscheiden we de 3 hoofdvormen (naar analogie van Reezigt, 1999).


1. Differentiëren in instructie: De docent kan tijdens de instructiefase differentiëren door de leerlingen in groepen in te delen.

  • Groep 1: Leerlingen die de stof nog niet goed beheersen.
  • Groep 2: Leerlingen die op het gemiddelde niveau van zitten.
  • Groep 3: Leerlingen die boven het gemiddelde niveau uitkomen.

Daarnaast kan de docent bijvoorbeeld rekeningen houden met de verschillende leerstijlen van leerlingen tijdens de instructie van de lesstof.


2. Differentiëren in leertijd: Leerlingen verschillen in de tijd die ze nodig hebben om de stof eigen te maken. Een docent kan differentiëren in leertijd door sommige leerlingen extra of verlengde instructie te geven. Andere voorbeelden zijn: tempodifferentiatie, pre-teaching of differentiatie in het huiswerk dat wordt opgegeven.


3. Differentiëren in leerstof: De docent zorgt voor een aangepast onderwijsaanbod en onderscheidt niveaus in leerstof. Een voorbeeld hiervan is dat de docent aangeeft welke opdrachten, er door de gehele klas, in het werkboek moeten worden gemaakt. Daarnaast geeft de docent keuze opdrachten. Er zijn tien keuze opdrachten, de leerlingen moeten drie van de tien keuze opdrachten maken. De leerlingen hebben zo de keuze welke opdrachten zij maken. De docent kan ook verdiepende, verrijkende of ondersteunende opdrachten geven aan de leerlingen. Op deze wijze houdt de docent rekening met de verschillende leerstijlen van leerlingen.


Differentiatie in de klas

Goed kunnen differentiëren is een complexe vaardigheid . Om goed te kunnen differentiëren dient de docent inzicht te hebben in de leer- en denkprocessen van leerlingen, en de juiste vaardigheden te beheersen om hier mee om te gaan. Uit onderzoek van de Inspectie van het Onderwijs (2013) blijkt onder meer, dat afstemmen op de individuele leerling niet gemakkelijk is.

Opbrengsten voor docenten

Docenten die differentiëren binnen hun lessen merken dat ze:

  • Efficiënter lesgeven doordat ze zichzelf voortdurend vragen stellen, zoals: Welke instructie en activiteiten zijn passend en nodig voor deze klas?
  • Heldere lesdoelen stellen.
  • Problemen met klassenmanagement voorkomen, omdat ze meer inspelen op de (leer)behoeften van leerlingen.

Tips om differentiërende lessen te ontwerpen.

Bij het ontwerpen van een differentiërende les is het waardevol om gebruikt te maken van de taxonomie van Bloom. De taxonomie van Bloom [2] wordt gebruikt om verschillende kennisniveaus in te delen. De taxonomie onderscheidt zes niveaus, die oplopen in moeilijkheidsgraad:

  • 1. Kennis reproductie
  • 2. Inzicht
  • 3. Toepassing
  • 4. Analyse
  • 5. Creatie/Synthese
  • 6. Evaluatie

De taxonomie van Bloom is een hulpmiddel om leerdoelen te formuleren en hieraan passende acties en producten te koppelen waarmee het doel gerealiseerd kan worden. [3] Ook wordt de taxonomie gebruikt om het niveau van een individuele leerling of klas vast te stellen. De docent kan door middel van de taxonomie bepalen welk eindgedrag hij wil bereiken. Aan de hand daarvan kan de docent bepalen welke vragen er gesteld moeten worden en welke opdrachten de docent moet geven.


Bij het ontwerpen van een differentiërende les is het waardevol om gebruik te maken van de leerstijlen en de leercyclus van Kolb. Psycholoog Kolb, een Amerikaanse onderwijskundige, heeft onderzoek gedaan naar verschillende manieren van leren. Volgens Kolb, kunnen er vier leerstijlen onderscheiden worden. [4] Elke leerling combineert meerdere leerstijlen, met vaak een duidelijke voorkeursstijl. De docent kan hier gebruik van maken om zo differentieerde lessen te ontwerpen aan de hand van de verschillende leerstijlen van leerlingen.[5]

Handvatten om differentiatie toepassen in de klas

  • Differentiëren in instructie - Stellen van hoge en lage orde denkvragen

Tijdens een instructie kan de leraar differentiëren door middel van het stellen van vragen op verschillende niveaus. Hogere orde denkvragen zijn bijvoorbeeld geschikt om snel denkende leerlingen uit te dagen. Lagere orde denkvragen bieden zwakkere leerlingen de mogelijkheid om zelfvertrouwen op te doen omdat ze de vragen kunnen beantwoorden, opbouwend naar hogere orde denkvragen. Daarnaast kan de leraar ook variëren in de mate van structuur. Dit geldt zowel voor instructies aan de hele groep als voor instructies aan kleine groepjes of individuele leerlingen.

  • Differentiëren in leertijd - Preteatching

Preteatching is een vorm van differentiëren in leertijd. Bij preteaching krijgen de wat zwakke leerlingen voor de les alvast uitleg over de lesstof. Dit kan de docent zelf doen maar het kan ook door een onderwijsassistente of RT-er worden gedaan. Op deze manier krijgen de leerlingen twee keer instructie. Op het moment dat de zwakke leerlingen zelfstandig aan de slag gaan, hebben ze al twee keer uitleg gehad en maken ze minder fouten en durven ze actief mee te doen bij de instructie in de klas, omdat ze de lesstof al een beetje begrijpen. Preteaching is ook effectief voor kinderen met een leerstoornis. Zij hebben baat bij extra leertijd en instructie.

Ook kan de docent gebruik maken van de organisatievorm Flipping the classroom [6]. Flipping the Classroom is een organisatievorm waarbij klassikale kennisoverdracht wordt vervangen door video’s of een andere vorm van online instructie. Leerlingen kunnen de kennis hierdoor buiten de schoolmuren en de reguliere lessen opdoen. Flipping the Classroom maakt het leerlingen mogelijk om instructie te krijgen op hun eigen tempo.

  • Differentiëren in leerstof – Variëren in opdrachten

Bij het aanbieden van de leerstof kan de docent differentiëren door ‘opdrachten op maat te bieden’. De leerlingen die de leerstof nog niet goed beheersen maken opdracht 1,3 en 4 en gaan daarna begrippen leren via een educatief spel op de laptop. De leerlingen die op het gemiddelde niveau zitten maken opdracht 1 t/m 4 individueel en opdracht 5 t/m 7 in tweetallen. Leerlingen die boven het gemiddelde niveau uitkomen maken opdracht 1 t/m 10 individueel en bespreken daarna de antwoorden met een medeleerling, deze werkvorm noemen we Check in duo’s. Op deze manier is iedere leerling aan het werk met de leerstof die bij hem of haar passend is.


Conclusie

Uit onderzoek blijkt dat de meest gunstige resultaten op de leerprestaties ontstaan wanneer er rekening wordt gehouden met sterkere én zwakkere leerlingen (Bosker, 2005).

Differentiëren is een complexe vaardigheid die je als docent pas kunt ontwikkelen als de basiskennis daar is. Vanuit een goede basis kun je differentiëren leren door gericht te werken aan kennis en vaardigheden.


Woorden.jpg


Bron: Pinterest

Referenties

Video-fragment: Leerstijlen en leercyclus van Kolb, Leraar 24: https://www.leraar24.nl/video/1001/de-leercyclus-van-kolb

Video-fragment: Flipping the classroom op UniC, Leraar 24: https://www.leraar24.nl/video/3353


Website Leraar24: https://www.leraar24.nl/dossier/3986/differentiatie-omgaan-met-verschillen

Website Onderwijsconsument: http://www.onderwijsconsument.nl/wat-passend-onderwijs/

Website Ik leer in beelden: http://www.ikleerinbeelden.nl/leerstijlen/de-leerstijlen-van-kolb/

Website Schoolcompas: http://www.schoolkompas.nl/vensters/53990-00UZ-004/publish/Ken14/Beleidsplan%20llzorg%20%20Fioretticollege%20Hillegom%202012%20-%202014%20eindversie.pdf

Website Studiekring: http://www.studiekring.nl/studietips/verschillende-leerstijlen-verschillende-manieren-van-leren

Website Wij leren: http://wij-leren.nl/differentiatie-cyclus.php

Website Wij leren: http://wij-leren.nl/leeromgevingen.php

Website SCO: http://www.sco-kohnstamminstituut.uva.nl/rapporten/pdf/sco635.pdf

Website onderwijs maak je samen: http://www.onderwijsmaakjesamen.nl/afbeeldingen/model%20cps.jpg

Website talent stimuleren: http://talentstimuleren.nl/thema/stimulerend-signaleren/rijke-leeractiviteiten/bloom

Website talent stimuleren: http://talentstimuleren.nl/thema/stimulerend-signaleren/rijke-leeractiviteiten/bloom/blooming-lessen

Website Scienceprogress: http://www.scienceprogress.nl/management/vier-leerstijlen-van-kolb


Berben, M., & CPS. (2014). Differentiëren is te leren [e-book]. Geraadpleegd op http://www.cps.nl/

Ebbens, S., & Ettekoven, S. (2015). Effectief leren, basisboek. Groningen/Houten, Nederland: Noordhoff Uitgevers B.V..

Meurders, M., & CPS. (2012). Ziet u het verschil? [artikel]. Geraadpleegd op http://www.cps.nl/


Tijdschrijfformulier/ verantwoording uren

Tijdschriftformulier Shakela van Gijzel- Beijlevelt

Verantwoording uren

Spijtig genoeg was het voor mij niet mogelijk om de lessen van de onderwijseenheid Werken in de schoolcontext te volgen. Wegens het wisselen van cohort is mijn rooster er compleet anders uit gaan zien. Vandaar dat ik de lessen van deze onderwijseenheid niet heb kunnen bijwonen. Mijn begeleider Jan Bielsma, Louisanne Gemen en Nanette Balkema zijn hiervan op de hoogte.


Week 37:


Bestuderen handleiding. (tijdsduur 45 min.)


Verdiepende informatie per les downloaden van blackboard, bekijken en bestuderen. (tijdsduur 60 min.)


Het onderwerp van de les bestuderen aan de hand van de beschreven onderwerpen en Literatuur per les in de docentenhandleiding. (90 min.)


Logboek verantwoording uren invullen. (10 min.)


Week 38:


Verdiepende informatie per les downloaden van blackboard, bekijken en bestuderen. (tijdsduur 60 min.)


Het onderwerp van de les bestuderen aan de hand van de beschreven onderwerpen en literatuur per les in de docentenhandleiding. (60 min.)


Logboek verantwoording uren invullen. (10 min.)


Week 39:


Verdiepende informatie per les downloaden van blackboard, bekijken en bestuderen. (tijdsduur 60 min.)


Het onderwerp van de les bestuderen aan de hand van de beschreven onderwerpen en Literatuur per les in de docentenhandleiding. (70 min.)


Oriënteren op Onderzoek. (60 min.)


Hoofd en deelvragen bedenken en formuleren. (60 min.)


Logboek verantwoording uren invullen. (10 min.)


Week 40:


Verdiepende informatie per les downloaden van blackboard, bekijken en bestuderen. (tijdsduur 40 min.)


Het onderwerp van de les bestuderen aan de hand van de beschreven onderwerpen en literatuur per les in de docentenhandleiding. (70 min.)


EDUWIKI verkennen.(2.5 uur)


Passende literatuur zoeken. (6 uur)


Literatuur onderzoek bestuderen (4 uur)


Logboek verantwoording uren invullen. (10 min.)


Week 41:


Verdiepende informatie per les downloaden van blackboard, bekijken en bestuderen. (tijdsduur 30 min.)


Het onderwerp van de les bestuderen aan de hand van de beschreven onderwerpen en literatuur per les in de docentenhandleiding. (45 min.)


Oefenen/experimenteren met EDUWIKI (60 min.)


Literatuur onderzoek bestuderen (4 uur)


Opzet EDUWIKI maken in het programma WORD. (4 uur)


Week 43:


Verdiepende informatie per les downloaden van blackboard, bekijken en bestuderen. (tijdsduur 30 min.)


Het onderwerp van de les bestuderen aan de hand van de beschreven onderwerpen en Literatuur per les in de docentenhandleiding. (30 min.)


Nogmaals verdiepen in de handleiding Werken in de schoolcontext. (30 min.)


Literatuur onderzoek bestuderen (4 uur)


EDUWIKI aanmaken. (1 uur)


Tekst verwerken in de EDUWIKI. (2 uur)


Passende afbeeldingen en videos zoeken. (2 uur)


Afbeeldingen en videos toevoegen aan de EDUWIKI. (60 min.)


Lay-out EDUWIKI opmaken. (1.5 – 2 uur)


Bronnen en referenties vermelden in EDUWIKI.(60 min.)


Logboek verantwoording uren compleet maken. (30 min)


EDUWIKI en verantwoording uren printen. (10 min.)

Student

Shakela van Gijzel- Beijlevelt

Leerlingennummer: 503816

Lerarenopleiding G&W, DT, JR4



Feedforward & feedback.Het is echt geweldig interessant om deze eduwiki pagina te lezen. De informatie die je verstrekt is boeiend en past perfect bij het onderwerp. Het onderwerp wordt goed uitgelegd en ook alles wat bij het onderwerp hoort. Het enige wat ik zou willen zeggen is, probeer het iets minder breed soms leg je een onderwerp uit en kom je op een ander onderwerp waardoor het eerste onderwerp helemaal wegvalt. Voor de rest zag ik alleen een spelfout bij het stukje van de Presentator. Maar dat kan iedereen overkomen. Ondanks dit erg goed gedaan en nogmaals heerlijk om te lezen.

Persoonlijke instellingen
LeerNetwerk Educatie - School of Education - Hogeschool INHolland