Over schaduwen springen……!

Jan Halin heeft in het onderwijs vele rollen vervuld. Hij was leerkracht, schoolleider/directeur, projectleider speciaal onderwijs. Op dit moment werkt hij als docent en onderwijsontwikkelaar voor het domein Onderwijs & Innovatie.

Jan Halin

Wat een verrassend slot van de maand april: politici druk in de weer in wandelgangen met een jagende minister van financiën: durf te springen over schaduwen van het eigen gelijk, de visie, het programma. We schreven parlementaire geschiedenis een gedoogkabinet viel in duigen en de Kunduzcoalitie bleek in staat de begroting voor 2013 te schrijven. Over lef gesproken. Anderen durfden niet te springen, hadden hun haren als Samson (een zekere Diederik had in zijn actiejaren lange haren…) uit de bijbel verloren……
Europa blij, onderwijs blij: bezuinigingen op passend onderwijs zijn van de tafel, wajongjongeren blij.

Politici met lef lieten zich blijkbaar inspireren door het thema van de maand van de filosofie nl.  ‘de ziel’, durfden te bewegen. Ik vraag mij af of in teamvergaderingen men stil staat bij dit intrigerende thema. Wat versta jij onder ziel? Ben jij een bezielde en een bezielende leerkracht of leidinggevende? Geef jij met hart en ziel onderwijs? Ervaren de leerlingen of studenten iets van met een goed geloof en een kurken ziel drijft men de zee over? (=met vertrouwen en optimisme kan men alles aan)
De ziel  bestaat niet volgens de neurowetenschapper of neurocalvinist Dick Swaab. De ziel en ook de vrijheid is een illusie, is een effect van de architectuur van onze hersenen.  Wij zijn als een balletje in een flipperkast. Het klopt dat we veel handelingen verrichten op de automatische piloot. Misschien is de ziel wel een optelsom van aanleg, opvoeding en levensgeschiedenis.
Volgens Erik Borgman is de ziel de ruimte van gelijktijdig weten en niet weten. Dit betekent dat wie je bent niet is vast te stellen. In dialoog van jezelf en met je omgeving word je die je bent. Het woord ziel gaat etymologisch terug op woorden als adem(en), wind, lucht kortom op bewegen. Opvoeding en onderwijs moeten ruimte geven om vrijuit te ademen. Dat vraagt om pedagogische ruimte: de manier waarop de leraar zijn vak vorm geeft, in de concrete situatie van de klas en het team. Per  definitie bakenen toetsen en assessments onze vrijheid af alsof een leerling, een student, een mens te vatten is in een etiket PDDNOS (waar NOS staat voor Not Otherwise Specified ofwel we weten het niet….), in een IQ-getal. Dan is sprake van een gevangenis. Een ruimte met geen schaduw.

Op onze breedten kennen we flinke schaduwen, dan vraagt springen over je gelijk, je opvattingen om moed. Neem passend onderwijs ofwel onderwijs dat kinderen met een vlekje zoveel mogelijk probeert te integreren. Onderwijs niet exclusief maar inclusief.
Aan leraren, schoolleiders om over schuduwen te springen. Moed om met elkaar uit te gaan van mogelijkheden in plaats van tekorten. Dat vraagt van leraren om de rol van ontwerper van onderwijsarrangementen te ontwikkelen. Heeft het onderwijs die lef?
Wordt het een zonnige lente en zomer voor leraren, schoolleiders en bestuurders waarin antwoorden worden gezocht voor inclusief onderwijs? Een stadion vol protesteerders tegen bezuiniging die met hart en ziel gaan voor inclusief onderwijs.
Wat ben ik blij dat ik niet in de tropen woon…..met de zon loodrecht op je bol…dan sta je in je schaduw.

Eenoog heers6

Illustratie: Bartjan Bakker
In een Bijbelse plaagkader heerst bovenin éénoog over de leegte,
onderin springt de blinde kikker, geschaduwd door de eigen ziel.
Alles is mogelijk in deze grot.