Het wonderei

Jan Halin heeft in het onderwijs vele rollen vervuld. Hij was leerkracht, schoolleider/directeur, projectleider speciaal onderwijs. Op dit moment werkt hij als docent en onderwijsontwikkelaar voor het domein Onderwijs & Innovatie.

Jan Halin
De titel van de column heb ik ‘geleend’ van een intrigerend gedicht van Rodaan Al Galidi uit zijn recente bundel Koelkastlicht. Misschien dat je de auteur kent van zijn roman Hoe ik talent voor het leven kreeg. Rodaan doet hierin verslag van zijn vlucht uit Irak, zijn omzwervingen, de ervaringen in een asielzoekerscentrum en de Kafkaëske wereld van het systeem van de IND.  
 
In Het wonderei legt de dichter uit respect voor zijn gedachten een ei, bouwt een nest ‘en zat op het ei’. Hoe lang zal het broeden duren? ‘Hopelijk niet een leven lang. Wat komt eruit? Hopelijk geen asielzoeker.’ Onderaan de pagina volgt een PS: ‘Verander over tien jaar het woord ‘asielzoeker’ in ‘mens’. Verander twintig jaar daarna het woord ‘mens’ in ‘asielzoeker’. Et cetera, et cetera, tot de laatste oorlog is gevoerd, ergens in het derde millennium’. Is het naïef om te denken dat Rodaans gedicht ons tot betere mensen maakt, omdat we gevoeliger worden voor de wereld van de vluchtelingen?
 
Het onderwijs lijkt wel een ‘legbatterij’ van maatschappelijk controversiële onderwerpen. ‘Wat komt eruit?’ Hopelijk geen onderwerp als Holocaust, seksuele diversiteit, fundamentalisme, antisemitisme, antimoslimisme, en natuurintegratie. Moeilijk, naar blijkt uit de vele berichten in de media en het plasje van staatssecretaris Dekker over leraren die deze thema’s niet durven te bespreken: ‘Niet normaal!’
 
Scholen ervaren de invulling van het vak burgerschap als lastig en dat is het ook! Uit recente rapportages1 blijkt dat scholen (p.o. en v.o.) midden in de samenleving staan en zich herkennen in de problemen van integratie en toenemende segregatie. Schoolleiders en leraren blijken geen ‘wegkijkers’. Om er iets aan te doen moeten met name ouders  en vervolgens de school in actie komen. Allerlei ideeën worden aangedragen: in gesprek blijven met elkaar en met leerlingen, ouders meer betrekken bij het onderwijs, meer projecten waarin leerlingen met verschillende achtergronden samenwerken, veel meer aandacht besteden aan de positieve kanten van het verschillend zijn. Acht op de negen leraren praat wèl over lastige onderwerpen! Wat zou het mooi zijn als in teams, onder leiding van schoolleiders, een proactieve cultuur ontstaat om heikele onderwerpen in alle kwetsbaarheid met elkaar te bespreken (en betrek ouders daarbij) om vervolgens een standpunt in te nemen, afspraken te maken en zo nodig trainingen te organiseren. 
 
Kennisoverdracht is cruciaal om vervolgens begrip te laten ontstaan voor de diversiteit en pluriformiteit van onze wereld. En….laat leerlingen literatuur lezen. Het is niet naïef om te denken dat literatuur ons tot betere mensen maakt, omdat we gevoeliger worden voor de wereld. Elke week een paar uur lezen en daarover in gesprek gaan, ‘dat verheldert hoofd en hart meer dan vele lessen burgerschap’(Aleid Truijens, 040217). 
 
‘Wat komt eruit?’ Een betere wereld!
 
 1Burgerschap op school, Inspectie van het Onderwijs, december 2016; Integratie op school. Meningen, observaties en ideeën van het onderwijs zelf, DUO Onderwijsonderzoek, februari 2017. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Trompe l'œuf; een mens overdenkt zichzelf op realistische wijze.
Bart Jan Bakker