Denkwending - verrassen door kennis

Jan Halin heeft in het onderwijs vele rollen vervuld. Hij was leerkracht, schoolleider/directeur, projectleider speciaal onderwijs. Op dit moment werkt hij als docent en onderwijsontwikkelaar voor het domein Onderwijs & Innovatie.

Jan Halin

Dit weekend vloog mij een nieuw woord aan: 'denkwending'. De wereld van alledag blijkt toch telkens anders en vaak verrassender dan gedacht. 'Goede wetenschap is een permanente denkwending. Het is efficiënt om ideeën hard na te jagen, maar het kan ook wijsheid zijn om ze tijdig los te laten. Het kan altijd beter.' (NRC, 28/29 mei).

Deze column is gelardeerd met het gedicht ‘Enkele andere overwegingen’ van Rutger Kopland (Gedichten, 1999). Het gedicht verwoordt prachtig ruimte durven geven aan de verrassing.

Deze week was een verrassende week, ik werd uitgedaagd voor ‘denkwendingen’. Het begon met een presentatie van Thoni Houtveen en Jeanette Kunst voor leraren van basisscholen van een PC schoolbestuur in Rotterdam over begrijpend lezen. Juffen en meesters, het begrijpendleesonderwijs moet anders!

Uit internationaal onderzoek (PIRLS, 2011) blijkt dat leerlingen directe kennis van een tekst opdoen, maar hogereordekennis bijna niet. Op dit onderdeel scoren Nederlandse leerlingen extreem laag. Nederlandse leerlingen zijn überhaupt niet gemotiveerd voor lezen, laat staan voor begrijpend lezen. Van de tienjarigen vindt maar 20% lezen leuk. Onze leerlingen blijken überhaupt niet gemotiveerd voor school (OESO, 2016).

Met het project DENK wordt een serieuze poging gedaan voor verrassend taalonderwijs. Motivatie wordt gestimuleerd door de keuze van relevante wereldoriëntatiethema’s waardoor achtergrondkennis wordt opgebouwd. Leerlingen lezen in zelf gekozen boeken (fictie en non-fictie) en er wordt gepraat over boeken waarbij het vooral het hogereordedenken wordt uitgelokt. De eerste resultaten zijn veelbelovend!

Enkele andere overwegingen

Hoe zal ik dit uitleggen, dit waarom

wat wij vinden niet is

wat wij zoeken?

Denkwendingoefening 2.
De Onderwijs Research Dagen 2016 in Rotterdam.
'Niet lullen, maar poetsen'. Dat is de geuzenslogan waarmee Rotterdam zich afficheert. Vandaar dat ook een typisch Rotterdams thema voor de conferentie is gekozen: 'Koersen op kennis'. In de scheepvaart is het uitzetten van een koers onderdeel van het navigeren. En dat is wat men in het Rotterdamse onderwijs ook wil, navigeren op basis van een specifieke koers, een koers die bepaald is door kennis. De ORD is een verzamelpunt van goed onderzoek naar onderwijs 'met een duidelijke koers'. 

Laten wij de tijd laten gaan

waarheen hij wil,

en zie dan hoe weiden hun vee vinden, wouden hun wild, luchten hun vogels,

uitzichten onze ogen

en ach, hoe eenvoud zijn raadsel vindt.

Bijzonder was dit jaar het 'Over de brug'-programma voor docenten in alle sectoren van het onderwijs: po / vo / hbo-wo. Een parallelprogramma waarin onderwijsonderzoekers kennis delen met professional in de onderwijspraktijk. Zo werd vaak verrassend kennis geprobeerd te verbinden met handelen. Ik heb interessante presentaties bijgewoond over effectieve condities van opbrengstgericht werken in het p.o., over differentiatie (met de leerling meer in regie) en over teamleren. Ik heb me laten verrassen. De werkdruk is in alle sectoren hoog. Maar collega's, durf prioriteit te geven aan conferenties, seminars en bepaal je koers op kennis. Bijeenkomsten en ontmoetingen die kennis, inzichten en uitzichten geven. Waar ruimte ontstaat voor verrassingen. Goed onderwijs vraagt toch ook om een permanente denkwending? 

Zo andersom is alles, misschien.

Ik zal dit uitleggen. 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

'Begrijpend kijken'