wa-ter-trap-pe-len

Jan Halin heeft in het onderwijs vele rollen vervuld. Hij was leerkracht, schoolleider/directeur, projectleider speciaal onderwijs. Op dit moment werkt hij als docent en onderwijsontwikkelaar voor het domein Onderwijs & Innovatie.

Jan Halin

wa-ter-trap-pe-len
emancipatiemachine stokt
door zwemmen slagen

Onderwijs – emancipatiemachine? (VK, 2304). Opleiding splijt de samenleving: qua geld, werk, wonen, gezondheid (NRC 2204). De Algemene Rekenkamer berichtte recent dat  ‘2.5 miljoen mensen de taal niet beheersen’. De derde recente onderwijsartikelentsunami ging over het schooladvies nu de Cito-eindtoets niet meer wordt meegenomen in het schooladvies.

Het blijkt dat maatschappelijke vooroordelen van invloed zijn op het schooladvies aan het eind van de basisschool. Kinderen van hoogopgeleide ouders krijgen eerder een vmbo-t, havo-/vwo-advies dan kinderen van laagopgeleide ouders. De Cito-eindtoets is een objectiever selectiecriterium dan het oordeel van de leraren van de basisschool.

Doorgaans zijn de analyses in de media oppervlakkig. Is het niet zo dat het stapelen van opleidingen bijna onmogelijk is geworden? Een kennis van mij was op de basisschool voorgeselecteerd voor het beroepsonderwijs. Dat heeft hij keurig doorlopen en vervolgens een mbo, twee hbo-opleidingen gevolgd en een master. Wie kent ook niet zo’n verhaal of is zelf een voorbeeld van een dergelijke onderwijscarrière? Hoe kunnen we de emancipatiemachine smeren?

Intelligentie is normaal verdeeld over de bevolking. In alle sociale lagen heb je domme en slimme mensen. De uitdaging van m.n. het basisonderwijs is om talentontwikkeling maximaal mogelijk te maken. Met de kennis die we hebben, met leraren die beter worden opgeleid, met de kritische inzet van ICT kunnen scholen grote slagen maken en kinderen leren zwemmen met meer dan enkel de schoolslag. Want met de samengestelde rugslag, de vlinderslag, de crawl komt menig kind veel sneller door het water. Het blijkt dat te veel kinderen en vooral kinderen van laagopgeleide ouders vooral goed zijn in het watertrappelen….maar dan kom je niet vooruit!

Een van de belangrijkste factoren van hoge(re) onderwijsopbrengsten is de leraar: zijn/haar pedagogische en didactische competenties om in te spelen op de rijkdom aan verschillen. Aan de basis van het handelen van leraar liggen waarden en overtuigingen.  Hier resoneert de afkomst en het sociaal milieu in mee. Carol Dweck heeft inspirerend onderzoek gedaan naar hoe kinderen en volwassenen attribueren: waaraan worden prestaties toegeschreven? Uit Dwecks onderzoek blijkt dat er twee verschillende zelfbeelden of mindsets zijn die mensen over zichzelf en hun persoonlijke eigenschappen hebben:  een nagenoeg stabiel, vaststaand en onveranderlijk zelfbeeld (fixed mindset) versus een niet-vaststaand, maar ontwikkelbaar zelfbeeld (growth mindset).

De mindset levert grote verschillen op hoe mensen omgaan met uitdagingen, met tegenslag, met leersituaties en hoe gemotiveerd zij zijn en blijven. Een op ontwikkeling gerichte mindset ziet intelligentie als een spier die je kan ontwikkelen. ‘Groeitheoriekinderen’ geloven dat als een resultaat tegenvalt zij met meer inzet, door vragen te stellen, e.d. een volgende keer beter zullen presteren. Kinderen met een fixed mindset zien een slecht resultaat als een bevestiging dat ze dom zijn, met als gevolg dat motivatie en zelfvertrouwen afnemen.

Onderzoek heeft aangetoond dat  de mindset te beïnvloeden is. Ouders en leraren en hun invalshoek, de zelfbeeldtheorie, zijn van grote invloed. Ouders en leraren die uitgaan van de groeitheorie blijken meer geïnteresseerd in het leerproces, het proberen, de inzet dan enkel het resultaat. Wat is jouw mindset? Hebben collega’s zicht op elkaars mindset? Is dit een onderwerp van gesprek in een team? 

De onderwijsemancipatiemachine stokt. Een gegeven, of kan met bewustwording van de mindset en het toepassen van bewezen effectieve aanpakken de machine gesmeerd worden? Van watertrappelen naar het leren van allerlei zwemslagen. Het moet, het kan en nu het voorjaar en zomer wordt, is het toch ook handig als je wilt zwemmen?

Wat maakt het heden zo anders? (Naar Raoul Hausmann) - Bart Jan Bakker