Gezag 3.0

Jan Halin heeft in het onderwijs vele rollen vervuld. Hij was leerkracht, schoolleider/directeur, projectleider speciaal onderwijs. Op dit moment werkt hij als docent en onderwijsontwikkelaar voor het domein Onderwijs & Innovatie.

Jan Halin

‘Jantje zag eens pruimen hangen,
O! als eijeren zo groot.
't Scheen, dat Jantje wou gaan plukken,
Schoon zijn vader 't hem verbood.’

Jantje wil gehoorzaam wezen en niet plukken ook al is de verleiding groot. Jans vader heeft zijn zoon geobserveerd en waardeert zijn hartedief met een hoed vol pruimen.

Vraag een oudere en wie weet wordt De Pruimeboom voorgedragen. Via het woord van priesters, dominees en van kinderdichters als de dichter van De Pruimeboom Hiëronymus van Alphen (1746-1803), werd het gezag van vaders, dominees en onderwijzers bevestigd. Gezag 1.0 : God, vader, dokter, dominee, leraar.
Als kind heb je te luisteren, te gehoorzamen. Tucht, autoriteit was geen besmet woord. De autoriteit van de macht. ‘Macht is uitgesteld geweld’(Paul Verhaeghe, NRC 12/130915). Waar dat toe kan leiden is prachtig beschreven in Bint van Bordewijk (dit jaar wordt zijn 50ste sterfdag herdacht) over een school waarin sprake is van een stalen tucht en met groep 4D die ‘De Hel’ genoemd wordt.

Met de secularisatie - ‘toen God uit de lage landen verdween’ - verdwenen de ‘vaders’ uit de cultuur. Leraren werden aangesproken met hun voornaam: meneer Halin werd meester Jan en een klein aantal kinderen sprak mij aan met enkel Jan. Macht was een besmet woord, je moest als gezagsdrager gezag verwerven. Gezag 2.0: in gezinnen en op scholen ontstond een onderhandelingscultuur. Ook opgroeienden hadden rechten en moesten de ruimte krijgen om mee te denken over ……. Soms was het aantal ……..kilometers lang. De ‘ja maar’ generatie was geboren. Lees de boeken van Guus Kuijer en je krijgt een mooie schets van dit tijdsgewricht.

Maar het vaderloze tijdperk schuurt. Met het afzweren van de vader, van de afkomst en erfenis is de cultuur gaan zwalken betoogt Peter Sloterdijk in zijn barokke boek De verschrikkelijke kinderen van de nieuwe tijd (2015). Is de vrijheid niet doorgeschoten in plat hedonisme? Moet autoriteit geen plaats krijgen in de opvoeding? In zijn nieuwe boek Identiteit houdt de Vlaamse hoogleraar Paul Verhaeghe een pleidooi voor het bijbrengen van ontzag voor autoriteit in de opvoeding. Ouders durf regels te stellen, bied kinderen duidelijkheid door het stellen van normen!

Gezag 3.0 Dit moeten we in dit decennium proberen inhoud te geven. Recent heb ik scholen in een multiculturele wijk in Rotterdam bezocht waarin ouders en leraren elkaar een paar maal per jaar spreken. Geen infoavond aan het begin maar een startgesprek: ouders gaan in gesprek met de leraar, en soms neemt ook de leerling deel aan het gesprek. Kennismaken, verwachtingen uitspreken en afspraken maken. In de loop van het jaar vinden meerdere ouder-kind-leraargesprekken plaats. Zo wordt de gemeenschappelijke verantwoordelijkheid voor de schoolloopbaan van het kind inhoud gegeven, met respect voor elkaar rollen. Gezag 3.0 is leren van en met elkaar met erkenning van elkaars gezag.

Een kalf met goud bekleed
de roze mens zonder
het klassiek verlangen
o tempora o mores
(o tijden o zeden)
van de macht.

Illustratie: Bartjan Bakker