Bonus voor Bildung

Jan Halin heeft in het onderwijs vele rollen vervuld. Hij was leerkracht, schoolleider/directeur, projectleider speciaal onderwijs. Op dit moment werkt hij als docent en onderwijsontwikkelaar voor het domein Onderwijs & Innovatie.

Jan Halin

De maatschappelijke verontwaardiging voor bonussen voor bankiers, bestuurders van publieke organisaties terwijl het lagere personeel salaris moet inleveren, heeft geleid tot het schaamrood op de kaken van raden van toezicht, een minister en tot het inleveren van de extra toeslagen. Weg met de bonuscultuur!

De verontwaardiging van studenten en docenten over de schrale (wetenschappelijke) opleiding enkel gericht op Ausbildung – opleiden voor de arbeidsmarkt – was aanleiding voor de bezetting van het Maagdenhuis en heeft geleid tot het vertrek van de rector magnificus. Weg met het rendementsdenken in het (hoger) onderwijs!

Goed, beter, neen het beste, de TOP, in de volle breedte van het leven. ‘Amateur zijn is niet meer genoeg’, ‘Prestatiedruk. Wie niet wint heeft gefaald’, twee krantenkoppen uit de Volkskrant van 18 april jl. verhalen van de prestatiedruk op kinderen, leerlingen, studenten, jong volwassenen. Als schoolleider heb ik met veel ouders gesproken die aandrongen op de formulering ‘een klein havootje’ in het schooladvies i.p.v. een vmbo-advies. In het facebooktijdperk verworden jongeren tot ‘maximalisten’: laat zien dat je op alle fronten excelleert. Weg met de verliezers!

Verliezers…..het thema van de maand van de filosofie is ongelijkheid. Het blijkt dat de doorstroom in het onderwijs stokt. Het stapelen van opleidingen (vmbo-havo-vwo-hbo/wo) komt steeds minder voor met als verliezers laatbloeiers en kinderen uit lagere sociale milieus.

Inmiddels is een tegenbeweging tegen het smalle rendementsdenken, tegen teveel nadruk op Ausbildung zichtbaar. In het hoger onderwijs worden conferenties georganiseerd over Bildung, aandacht voor de persoonsvorming van de jongere. Ook Jet Bussemaker benadrukt het belang van aandacht voor de talentontwikkeling van iedere student en de bijdrage aan de vorming tot wereldburger naast het voorbereiden voor de arbeidsmarkt.

Bildung gaat over ontwikkeling van talenten en passies in relatie tot anderen en de wereld, over morele en emotionele verbeeldingskracht gedreven door nieuwsgierigheid, kritisch en empathisch (denk)vermogen.

Maar hoe vervoeg je Bildung in de weerbarstige onderwijspraktijk? Het vraagt om leermeester te durven zijn in dialoog met leerlingen, studenten en collega’s. Leren van jouw kennis en ervaringen, voortdurend werken aan een constructieve relatie. Leerlingen, studenten krijg je mee met speelse, interactieve werkvormen op basis van een goede inhoud. Rechtvaardigheid, erkenning en succeservaringen zijn andere belangrijke voorwaarden voor ruimte voor de intrinsieke motivatie.

Ik heb hierbij het beeld van de Bildungsdocent Engelse taal- en letterkunde John Keating uit de Amerikaanse film Dead Poets Society. Hij maakt zijn leerlingen wegwijs in het leven door hen in te wijden in de wijsheid van de wereldliteratuur. Hij ziet zijn leerlingen in hun uniciteit en er ontstaan diepe contacten en zijn leerlingen Leren, met een hoofdletter gespeld.

Sta en ga voor Bildung het is cruciaal voor het ontwikkelen van sociaal kapitaal van leerlingen en kan de ongelijkheid enigszins terugdringen.

Bonus voor Bildung: onderwijs is geen emmers vullen, maar vuur aanmaken!

Naast de ouderwetse puzzeldoos ‘Jet’ zijn in deze reeks ook tal van andere populaire onderwerpen leverbaar: o.a. ‘Kunst en cultuur’ en ‘Missende stukjes’

Illustratie: Bartjan Bakker