Land van belofte…..?

Jan Halin heeft in het onderwijs vele rollen vervuld. Hij was leerkracht, schoolleider/directeur, projectleider speciaal onderwijs. Op dit moment werkt hij als docent en onderwijsontwikkelaar voor het domein Onderwijs & Innovatie.

Jan Halin

Christelijk Hogeschool Ede heeft de landelijke pers gehaald met de oproep om toekomstige basisschoolleraren bij hun afstuderen een eed te laten afleggen. Nieuwe collega’s beloven een professionele en integere leraar te zullen zijn. De eed staat vol fraaie woorden: ‘ontsluiten van talenten van leerlingen; kinderen te leren lief te hebben; inzetten voor de ontwikkeling van verstand, hart, ziel en handen; aanspreekbaar en open opstellen’. Hoogleraar Onderwijskunde Theo Wubbels zou graag een zin willen toevoegen waarin aankomende collega’s beloven ’om het onderwijs te verbeteren op basis van wetenschappelijke kennis’. Je beidt leerlingen toch beter onderwijs als je evidence informed werkt?!

Het idee voor een lerareneed is niet nieuw. De Onderwijsraad bepleitte in 2007 in het advies Leraarschap is eigenaarschap al voor het afleggen van een eed als ‘sluitstuk van professionalisering en geeft aan dat de leraar onderdeel is van een instituut waar waarden een centrale plaats innemen’.

Met de secularisering zijn normatieve kaders zoals geboden door de religie geërodeerd. De afgelopen jaren zijn als gevolg van ernstige misstanden verschillende beroepen onder ‘maatschappelijke curatele’ gesteld: bankiers en bankmedewerkers met klantcontacten en accountants. Wie herinnert zich nog niet het debacle van de IJslandse bank Icesave? Landsbanki Islands kon de verplichtingen van de beloofde spaarrente niet nakomen. De hebzucht van particulieren en overheden kwam scherp aan het licht. Naar aanleiding van de bankencrisis en het gerommel met goedgekeurde jaarverslagen staan bankiers en accountants in de beklaagdenbank. Oplossing die gevonden is: afleggen van een eed! Want belofte maakt toch schuld? Of gaat het spreekwoord op: belofte is een hemd der dwazen? (een nietszeggende belofte kan toch tijdelijk gelukkig maken) Dit blijkt helaas toch het geval onder bankiers. In zijn recent verschenen huiveringwekkend boek Dit kan niet waar zijn – onder bankiers op basis van interviews met 200 bankiers uit de Londense City, schrijft Joris Luyendijk dat ethische vragen worden afgewimpeld met caveat emptor: koper wees op uw hoede…!

In IJsland is na het Icesave debacle een brede maatschappelijke discussie gestart over hoe dit heeft kunnen gebeuren. Hierbij werd ook uitdrukkelijk naar het onderwijs gekeken: is ethisch besef en moreel handelen niet aan bod gekomen? Of was deze vorming zo flinterdun dat hebzucht het gewonnen heeft? Welke verantwoordelijkheid heeft het onderwijs?

Een eed afleggen mag niet zomaar een formaliteit zijn. Het moet een voortdurend appèl zijn op professionals na te gaan of het handelen ethisch en moreel verantwoord is. Dit veronderstelt een open aanspreekcultuur.

Leraren gaan over echt kapitaal: de leerlingen, onze toekomst! Dus laat toekomstige (waarom ook niet zittende leraren meenemen?) de lerareneed afleggen. Wie weet kunnen we dan het oude spreekwoord terughalen: de vruchten zullen de beloften der bloemen overtreffen (het is nu al goed, maar het eindresultaat wordt nog veel beter). Met een eed kan het land van belofte in het vizier komen.

Geloven in beloven

Illustratie: Bartjan Bakker